Ayasofya meselesinin gerçek sebebini ve Montrö Antlaşması ile ilgili bağlantısını anlatmıyorlar. Ayasofya, İstanbul’un silahlandırılması ve Hitler’den korunması için müze haline getirildi. Bu olay o dönemin siyasi bir manevrası idi.
Lozan Antlaşması ile İstanbul silahsız bölge ilan edilmişti ve İstanbul’da tek bir Türk askeri bulundurulamıyordu. Türk silahlı gücü İstanbul’da olmadığı için İstanbul tam olarak Türklerin hakimiyetinde değildi. Bu durum çok tehlikeliydi.
Atatürk yeni bir hamle için zamanını bekledi ve nihayet 2. Dünya Savaşı başlamadan önce Hitler’in ve Mussolini’nin İstanbul’u geçerek Rusya’ya saldırması öngörüsünü Atatürk sezmişti (O dehanın şu öngörüsüne bakın ki 2. Dünya Savaşı’nda gerçekten de Hitler Rusya’ya saldırmıştı). Ve Atatürk hamlesini yaptı. İşte şimdi tam zamanı idi.
Yıl 1934 idi. Tamam, Lozan Antlaşması ile İstanbul Türklere ait oldu ama antlaşmaya göre Türk ordusunun İstanbul’da bulunması yasaklanmıştı. İşte bu konu Atatürk’ün canını sıkıyordu. İstanbul Türkiye toprakıydı ama Türk ordusunun oraya girmesi yasaktı ve İstanbul korunmasız bir halde idi.
Atatürk İstanbul’a Türk ordusunun girip tam egemenlik sağlamak için bir antlaşma yapmak istiyordu ki Almanya’nın Hitler tehdidini çok büyük bir fırsat görerek hamlesini başlattı. Bu anlaşma ile Lozan Antlaşması’na ilave madde olacaktı. Bu antlaşmanın adı Montrö Antlaşması’dır.
Hitler tehdidinin sekiz yıl öncesinden farkında olan Atatürk, İstanbul’un stratejik önemini Rusya’ya bildirdi ve Ruslar Hitler’in gelecekteki tehdidine önlem almak için Atatürk’e tam destek verdi. Aynı zamanda Hitler tehdidinden korkan Avrupa ülkelerinin de ikna edilmesi gerekiyordu. Avrupa devletlerini de bu antlaşmaya çekmek için Ortodoks dinine mensup olan ülkeleri yemlemek gerekiyordu. Çünkü Ayasofya, Fatih Sultan Mehmet’in fethinden önce bir Ortodoks kilisesi idi.
Ve Atatürk büyük oyununu oynadı; Ayasofya’yı müze haline getirtemerek Ortodoks cemaatinin de sempatisini kazanıp Ortodoks cemaatinin de tam desteğini aldı ve Montrö Antlaşması’nı gerçekleştirerek büyük bir başarı sağladı. İşte o gün İstanbul Türk askerleri ile doldu. Montrö Antlaşması ile İstanbul tam olarak Türklerin eline geçmiştir.
Yani Ayasofya’nın müzeye döndürülmesinin kritik sebebi, İstanbul’un silahlanması için Ortodokslara karşı kurulmuş olan ince bir siyasi oyundur.
• Bu bir fetihtir,
• Bu bir zaferdir,
• Bu aklın gücüdür.
Montrö Antlaşması Atatürk’ün en büyük başarılarından sadece biridir. Atatürk, İstanbul’u fetheden ikinci Fatih’tir. İşte İstanbul fethi böyle yapılır. Hariçten gazel okuyarak İstanbul fatihi olunmaz.
Prof. Dr. Zeki Palalı
