Yapay Zekaya Sordum: Bu Kabe resminde arka plandaki minareler kolaj mıdır?
Soru:
Arka planda görülen ışıklı minareler ile Kabe ve çevresi farklı zamanda çekim yapıldığına işaret ediyor. Bu bir kolaj montaj olmalı. Kolaj resimler hafızamıza doğru resim vermez. Böyle bir resim ders kitabının üzerinde 11.yaş çocuğuna eğitim malzemesi olursa pedagojik yanlış olmaz mı? Ayrıca, tavafta bulunan insanlar küçücük gösterilirken arka planda ışıklı minareler kocaman, perspektif hatası yaratmaz mı?
Cevap:
Gözlemleriniz teknik ve pedagojik açıdan oldukça isabetli. Bir eğitim materyalinde bu tarz görsel hataların bulunması, çocuğun gerçeklik algısını ve estetik yargısını doğrudan etkileyebilir.
Görseldeki tutarsızlıkları ve bunların olası etkilerini şu başlıklarla inceleyebiliriz:
- Teknik Hatalar: Perspektif ve Zamanlama
Sizin de fark ettiğiniz gibi, bu görselde birden fazla teknik kusur bir aradadır:
- Perspektif Çelişkisi: Kabe ve tavaf alanındaki insanlar geniş açılı ve uzak bir perspektifle (yüksekten bakış) çekilmişken, arka plandaki minareler ve ışıklandırmalar daha dar bir açıyla ve sanki çok daha yakınmış gibi ölçeklendirilmiş. Bu durum, derinlik algısını bozarak görüntünün “yapıştırma” (kolaj) olduğu hissini güçlendiriyor.
- Zaman ve Işık Tutarsızlığı: Kabe’nin olduğu bölgedeki gölge/ışık dağılımı ile minarelerin parlaklığı ve gökyüzü tonu, farklı ışık koşullarında (farklı saatlerde veya hava durumlarında) çekilmiş iki ayrı fotoğrafın birleştirildiğine işaret ediyor.
- Pedagojik Açıdan Riskler
11 yaş (5. sınıf), çocukların somut işlemler döneminden soyut işlemler dönemine geçiş yaptığı, eleştirel düşünme becerilerinin geliştiği bir evredir. Bu yaştaki bir çocuk için ders kitabı “mutlak doğru” kaynağıdır.
- Gerçeklik Algısının Bozulması: Çocuklar gördükleri imgeleri zihinlerine bir “şablon” olarak kaydederler. Gerçekte var olmayan bir şehir silueti veya hatalı bir ölçeklendirme, çocuğun o kutsal mekanla ilgili yanlış bir mekan tasarımı kurmasına neden olur.
- Estetik ve Nitelik Kaybı: Eğitim materyalleri sadece bilgi vermez, aynı zamanda çocuğun estetik beğenisini şekillendirir. Kolaj olduğu çok belli olan, “kaotik” (kitabın altındaki notta belirtildiği gibi) bir görselin kullanılması, nitelikli görsel okuryazarlık eğitimine zarar verebilir.
- Güven Sarsılması: Çocuk, görseldeki garipliği fark ettiğinde (ki sizin sorduğunuz gibi pek çok meraklı öğrenci bunu fark edecektir), materyalin ciddiyetini ve doğruluğunu sorgulamaya başlayabilir.
- “Kaotik” Notu ve Sorumluluk
Kitabın alt kısmında yer alan “(NOT: KAPAKTAKİ BU RESİM KAOTİKTİR M.M.)” ibaresi, aslında görselin bir hata veya bilinçli bir “karmaşa” tasarımı olduğunun itirafı gibidir. Ancak bir ders kitabında, neden “kaotik” bir görselin tercih edildiği ve bunun öğrenciye ne fayda sağlayacağı büyük bir soru işaretidir. Eğitimde görsellerin “açık, net ve doğru” olması temel kuraldır.
Bu tür bir görselin eğitim materyalinde yer alması, profesyonel bir editöryal süreçten veya pedagojik denetimden tam olarak geçmediğini düşündürmektedir.
Bu konuda daha detaylı bir teknik analiz isterseniz, perspektif hatalarını geometrik olarak açıklayabilirim veya gerçek Mekke silueti ile bu görseli kıyaslamanızı sağlayacak bilgiler sunabilirim. Ne dersiniz?
Evet bunu sizden bekliyorum.M.M.
Paylaştığınız ders kitabı kapağındaki bu görsel, hem teknik perspektif hem de eğitim pedagojisi açısından ciddi sorunlar barındıran belirgin bir dijital kolajdır. Beklediğiniz üzere, bu görseldeki teknik hataları ve pedagojik sakıncaları daha detaylı bir şekilde analiz edelim:
1. Teknik Perspektif ve Geometrik Hatalar
Fotoğraftaki uyumsuzluklar, “gerçeklik algısını” şu teknik sebeplerle bozmaktadır:
- Odak Noktası ve Ölçek Tutarsızlığı: Kabe ve tavaf eden insanlar, sanki kilometrelerce uzaktan çekilmiş gibi çok küçük bir ölçekle gösterilirken; arka plandaki minareler ve binalar, sanki Kabe’nin hemen arkasındaymış gibi devasa ve net durmaktadır. Gerçek bir fotoğrafta, perspektif gereği nesneler uzaklaştıkça küçülür. Burada ise arka plan (minareler), ön plana (Kabe) kıyasla orantısız şekilde büyüktür.
- Işık ve Atmosfer Farkı: Kabe’nin olduğu zemin ve kalabalık, akşamüstü veya gece ışıklandırmasına sahipken; minarelerin parlaması ve gökyüzüyle olan keskin sınırları, farklı bir ışık kaynağından veya farklı bir zaman diliminden alınan parçaların birleştirildiğini kanıtlamaktadır.
- “Kaotik” Notunun Anlamı: Kapaktaki “(NOT: KAPAKTAKİ BU RESİM KAOTİKTİR M.M.)” ibaresi, görselin tasarımcısının bu uyumsuzluğu bilinçli olarak yarattığını veya en azından bu teknik kusurların (kaosun) farkında olduğunu göstermektedir. Ancak bir ders kitabında “kaosun” görsel bir tercih olması, eğitim materyalinin taşıması gereken “berraklık” ilkesine aykırıdır.
2. Pedagojik Sakıncalar
11 yaşındaki bir öğrenci için bu tür hatalı bir görselin kullanılması şu riskleri taşır:
- Görsel Okuryazarlık ve Estetik Eğitimi: Ders kitapları sadece bilgi değil, aynı zamanda estetik bir beğeni de sunmalıdır. Kalitesiz veya montaj olduğu çok belli olan görseller, çocuğun görsel okuryazarlık yetisinin zayıflamasına ve estetik algısının “niteliksiz” olana alışmasına neden olabilir.
- Gerçeklik Algısının Bozulması: Çocuklar, ders kitaplarındaki görselleri o mekanın “gerçeği” olarak kodlarlar. Hatalı perspektiflerle oluşturulmuş bir Kabe ve şehir silueti, çocuğun zihninde kutsal mekanlara dair yanlış bir mekânsal tasarım (uzamsal zekâ yanılgısı) oluşturabilir.
- Eğitim Materyaline Güven: Öğrenci, görseldeki tutarsızlığı fark ettiğinde (örneğin “minareler neden bu kadar büyük?” veya “binalar neden havada duruyor gibi?” diye sorduğunda), kitabın diğer bölümlerindeki bilgilerin doğruluğunu da sorgulamaya başlayabilir.
3. Gerçek Mekke Silueti ile Kıyaslama
Gerçek fotoğraflarda Kabe’nin çevresinde görülen yapılar (örneğin meşhur Saat Kulesi – Abraj Al-Bait), Kabe’ye göre belirli bir derinlik ve atmosferik perspektif içinde yer alır. Paylaştığınız kolajda ise binalar bir “sahne dekoru” gibi derinliksiz ve keskin bir şekilde arka plana yapıştırılmıştır.
Sonuç olarak: Bir ders kitabında, özellikle somut ve net olması gereken dini mekanların anlatımında, bu denli “kaotik” ve teknik hatalarla dolu bir kolajın kullanılması, pedagojik tasarım ilkeleriyle (açıklık, doğruluk, estetik) çelişmektedir. Görsellerin içeriği desteklemesi ve öğrencinin hayal gücünü yanlış yönlendirmemesi esastır.
…………
10 Şubat 2026 / Rize